Yenidoğan sarılığı, anne-babaların doğumdan sonra en sık karşılaştığı ve en çok soru işareti yaratan durumlardan biridir.
“Her bebekte olur mu?”,
“Ne zaman normal, ne zaman risklidir?”,
“Evde ne yapabiliriz?”
Bu yazıda yenidoğan sarılığı konusunu, kulaktan dolma bilgilerden uzak, bilimsel ve anlaşılır bir dille ele alıyoruz.
Yenidoğan Sarılığı Nedir?
Soru: Yenidoğan sarılığı ne demektir?
Yenidoğan sarılığı, bebeğin cilt renginde ve göz aklarında sararma görülmesidir.
Bu durum, kanda bilirubin adlı maddenin doğumdan sonra geçici olarak yükselmesine bağlıdır.
Yenidoğan bebeklerde karaciğer henüz tam olgunlaşmadığı için bilirubin yeterince hızlı atılamaz.
Bu nedenle:
👉 Bebeklerin yaklaşık %60’ında ilk günlerde sarılık görülmesi normaldir.
👉 Ancak özellikle ilk 1 haftada, bazı bebeklerde hastaneye yatış gerektirebilecek kadar yükselebilir.
Yenidoğan sarılığı, büyüklerde görülen sarılık (Hepatit) tablosundan farklıdır! Çoğunlukla iyi seyirlidir, küçük dokunuşlarla toparlanır.
Yenidoğan Sarılığı Neden Olur?
Soru: Sarılık neden bu kadar sık görülür?
- Yenidoğanın kırmızı kan hücreleri hızlı yıkılır (yetişkinlerde 120 gün, bebeklerde 90 gün)
- Karaciğer tam olgunlaşmamıştır, bilirubini işlemekte henüz yeterince güçlü değildir
- Bilirubin bağırsaklardan tekrar emilebilir
Bu üç durum bir araya geldiğinde sarılık ortaya çıkar.
Yenidoğan Sarılığı Neden Önemlidir?
Soru: “Nasıl olsa geçer” demek doğru mu?
Çoğu sarılık masumdur, evet.
Ancak yakın takip edilmezse, bazı durumlarda bilirubin çok yükselerek:
- Beyin dokusunu etkileyebilir
- Çok susuz kalan bebeklerde hayati risklere yol açabilir
📌 Bu nedenle sarılık mutlaka takip edilmesi gereken bir durumdur.
Sarılık Ne Zaman Normal, Ne Zaman Risklidir?
Soru: Sarılığın zamanı önemli mi?
Evet, çok önemli.
- 3–5. günde başlayan,
- 4–7. günlerde zirve yapan,
- 1–2 hafta içinde azalan sarılık
genellikle fizyolojiktir.
⚠️ İlk 24 saat içinde başlayan sarılık ise normal kabul edilmez ve mutlaka değerlendirilmelidir.
Hangi Bebekler Risk Grubundadır?
Soru: Hangi bebeklerde sarılık daha dikkatli izlenmeli?
Cevap:
Aşağıdaki bebekler daha yakın takip gerektirir:
- Erken doğan bebekler (<38 hafta)
- Düşük doğum ağırlıklı bebekler (<2500 g)
- Kan uyuşmazlığı olanlar (Anne O kan grubuysa, Rh negatifse)
- İlk günlerde yeterince beslenemeyen, kilo kaybı fazla olan bebekler
- Kardeşinde ağır sarılık öyküsü bulunan bebekler
Doğru Bilinen Yanlışlar Nelerdir?
Soru: Sarılığı geçirmek için evde ne yapılmamalı?
Cevap:
Toplumda sıkça önerilen ama bilimsel karşılığı olmayan uygulamalar:
❌ Şekerli su / ballı su vermek
❌ Anne sütünü kesmek
❌ Sarı tülbent bağlamak
❌ Bitki çayı vermek
➡️ Bunlar sarılığı düşürmez,
➡️ Bazıları bebeğe zarar verebilir.
Fototerapi Nasıl Keşfedildi?
Soru: Fototerapi nereden çıktı?
Fototerapinin keşfi, dikkatli bir klinik gözleme dayanır.
1950’li yıllarda hemşirelerin, yenidoğan bebekleri gün içinde açık havaya ve gün ışığı alan pencere kenarlarına çıkardıkları fark edilmiştir. Bu bebeklerde sarılığın, kapalı ortamda kalanlara göre daha az görüldüğü gözlemlenmiştir.
Yapılan çalışmalar sonucunda, özellikle mavi ışık dalga boyunun (460–490 nm) bilirubin maddesini parçalayarak vücuttan daha kolay atılmasını sağladığı anlaşılmıştır.
Bugün kullanılan fototerapi cihazları, bu doğal gözlemin bilimsel ve güvenli hale getirilmiş sonucudur.
Fototerapi Nedir? Ne İşe Yarar?
Soru: Fototerapi nasıl etki eder?
Cevap:
Fototerapi, bilirubin düzeyi belirli sınırların üzerine çıktığında uygulanan güvenli bir ışık tedavisidir.
Mavi ışık sayesinde bilirubin:
- Suda çözünebilen hale gelir
- Karaciğeri beklemeden
- İdrar ve dışkı yoluyla atılır
📌 Zamanında uygulandığında etkili ve güvenlidir.
Fototerapi Nasıl Uygulanır? (Hastanede Fototerapi Süreci)
Soru: Fototerapi nerede ve nasıl yapılır?
Fototerapi, hastane ortamında uygulanan tıbbi bir tedavidir. Evde, kendi kendine yapılması uygun değildir.
Fototerapi sırasında:
- Bebek, vücudu ışığı alacak şekilde çıplak bırakılır
- Gözleri özel bant veya gözlükle kapatılır, böylece ışıktan korunur
- Mavi ışık kaynağı, bilirubini en etkili şekilde parçalayabilmek için
- Üstten
- Gerektiğinde alttan bebeğe uygun mesafede konumlandırılır
Bu süreçte bebek:
- Anne yanı odasında
- Ya da gerekirse yenidoğan yoğun bakım ünitesinde
yaklaşık 1–2 gün boyunca takip edilir.
📌 Fototerapi süresince:
- Emzirme kesilmez, aksine desteklenir
- Bilirubin düzeyleri düzenli aralıklarla ölçülür
- Sarılık düşüşü yakından izlenir
Fototerapi Güvenli midir?
Evet.
Uygun endikasyonla, doğru cihaz ve doğru sürede uygulandığında fototerapi:
✔️ Güvenlidir
✔️ Etkilidir
✔️ Kalıcı yan etki bırakmaz
Amaç, bilirubini zarar vermeden ve hızlı şekilde düşürmektir.
Sarılığı Yüksek Bebeklerde Destekleyici Uygulamalar
Soru: Tedaviye ek olarak neler yapılabilir?
Fototerapi alan veya sarılığı yüksek olan bebeklerde şu destekler çok değerlidir:
✔️ Sık ve etkili emzirme
✔️ Yeterli sıvı alımını sağlamak
✔️ Bol idrar ve kaka takibi
✔️ Nazik karın masajı (bağırsak hareketlerini artırır)
✔️ Kısa süreli gün ışığına çıkmak (doğrudan güneşlenme değil, destek amaçlı)
Sarılığı Olan Bebeğime Mama Vermeli miyim?
🌿 En güçlü destek hâlâ anne sütüdür.
Mama takviyesi her sarılığı olan bebeğe başlanmaz.
Sadece bebekte kilo kaybı fazlaysa, anne sütü yeterli değilse doktor önerisiyle başlanabilir.
Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?
Soru: Hangi durumlarda beklememeliyiz?
- Sarılık ilk 24 saatte başladıysa
- Sararma hızla artıyorsa
- Bebek çok uyuyor, zor uyanıyor, emmesi bozulduysa
- Ağlaması zayıflaştıysa
- Sarılık ayaklara kadar yayıldıysa (sarılık düzeyi arttıkça yukarıdan aşağı iner; gözler–> yüz–> göğüs –> karın –> bacaklar)
➡️ Beklemeden değerlendirme gerekir.
Sık Sorulan Sorular – Yenidoğan Sarılığı
Yenidoğan sarılığı her bebekte olur mu?
Hayır. Ancak yenidoğanların yaklaşık %60’ında ilk günlerde hafif sarılık görülür. Çoğu fizyolojiktir ve kendiliğinden düzelir.
Yenidoğan sarılığı ne zaman tehlikelidir?
Sarılık ilk 24 saatte başladıysa, hızla artıyorsa, bebek emmiyorsa, çok uyuyorsa veya sararma ayaklara kadar indiyse mutlaka değerlendirilmelidir.
Sarılık için evde yapılabilecekler nelerdir?
En etkili yaklaşım sık ve etkili emzirmedir. Bol idrar ve kaka çıkışı sarılığın düştüğünü gösterir. Doktor önerisi olmadan ek uygulamalar yapılmamalıdır.
Anne sütü sarılık yapar mı?
Anne sütü sarılığa neden olmaz. Aksine, çoğu durumda sarılığın düşmesine yardımcı olur. Anne sütünü kesmek doğru değildir.
Şekerli su veya ballı su sarılığı düşürür mü?
Hayır. Bu uygulamaların sarılığı düşürücü etkisi yoktur ve bebeğe zarar verebilir.
Güneş ışığı sarılığı geçirir mi?
Gün ışığı destekleyici olabilir ancak fototerapinin yerini tutmaz. Doğrudan güneşe çıkarmak önerilmez.
Fototerapi bebeğe zarar verir mi?
Uygun koşullarda ve doğru sürede uygulandığında fototerapi güvenlidir ve kalıcı yan etki bırakmaz.
Fototerapi sırasında emzirme kesilir mi?
Hayır. Emzirme devam eder, hatta desteklenir. Anne sütü tedavinin önemli bir parçasıdır.
Fototerapi ne kadar sürer?
Genellikle 24–48 saat sürer. Süre, bilirubin düzeyine ve düşüş hızına göre değişebilir.
Fototerapi sonrası sarılık tekrarlar mı?
Nadiren tekrar yükselme olabilir. Bu nedenle taburculuk sonrası kontrol önemlidir.
Sarılık için hastaneye yatış şart mı?
Her sarılık için gerekmez. Ancak bilirubin düzeyi belirli sınırların üzerindeyse hastanede takip ve fototerapi gerekebilir.
Sarılık zeka geriliği yapar mı?
Zamanında fark edilip uygun şekilde tedavi edilen sarılıklar kalıcı hasar bırakmaz. Risk, takip edilmeyen ağır sarılıklarda ortaya çıkar.
Ne zaman mutlaka doktora başvurmalıyız?
Sarılık erken başladıysa, hızla artıyorsa veya bebeğin genel durumu bozuluyorsa beklemeden değerlendirme gerekir.
Son Söz:
Yenidoğan sarılığında amaç:
❌ Korkutmak değil
❌ Kulaktan dolma önerilerle yönlendirmek hiç değil
✔️ Doğru bilgi
✔️ Yakın takip
✔️ Zamanında müdahale
Çoğu zaman sarılığın sorunsuz şekilde düzelmesi için yeterlidir.
Dr. Erdal PAZAR
