Muayenede en sık duyduğum cümlelerden biri şu:
“Hocam, bir sorun var mı sizce?”
Aslında bu soru çok kıymetli.
Çünkü otizmde en önemli şey erken fark etmek.
Geliniz, konuyu net ve sade şekilde konuşalım.
Otizm Nedir?
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB);
sosyal iletişim, göz teması, karşılıklı etkileşim ve davranış örüntülerinde farklılıklarla seyreden nörogelişimsel bir durumdur.
Genellikle belirtiler 12–24 ay arasında belirginleşir.
Her çocukta tablo aynı değildir; bu nedenle “spektrum” ifadesi kullanılır.
Neden Erken Tanı Bu Kadar Önemli?
Çünkü ilk 3 yıl beyin gelişiminin en hızlı olduğu dönemdir.
Erken dönemde başlanan destek:
✔️ Dil gelişimini olumlu etkileyebilir
✔️ Sosyal iletişim becerilerini artırabilir
✔️ İleriki okul sürecini kolaylaştırabilir
“Biraz daha bekleyelim” yaklaşımı bazen zaman kaybettirir.
O yüzden gelişim takibi, boy-kilo takibi kadar önemlidir.
Gelişimsel Değerlendirme Neden Şart?
Bir çocuk yürüyebilir ama konuşmayabilir.
Konuşabilir ama göz teması zayıf olabilir.
İsmi söylendiğinde dönmeyebilir.
Gelişim bir bütündür.
Sadece tek bir beceriye bakarak karar veremeyiz.
Ben kliniğimde gelişimsel değerlendirme için GİDR (Gelişimi İzlem ve Destekleme Rehberi) uyguluyorum.
Bunun yanında;
- Denver II Gelişimsel Tarama Testi
- AGTE (Ankara Gelişim Tarama Envanteri)
- M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers) gibi otizm tarama ölçekleri
kullanılabilir.
Önemli olan testin adı değil;
çocuğun gelişimini bütüncül olarak değerlendirmek ve gerektiğinde erken yönlendirmektir.
Otizm Taraması Ne Zaman Önerilir?
Rutin sağlam çocuk izlemlerinde özellikle:
✔️ 9 ay
✔️ 12 ay
✔️ 18 ay
✔️ 24 ay
kontrollerinde gelişim mutlaka değerlendirilmelidir.
Özellikle 18–24 ay arası otizm açısından kritik dönemdir.
Evde Otizm Ön Değerlendirmesi İçin Basit Sorular
Aşağıdaki kısa anket aile hekimliği yönergelerinde de yer alan, erken uyarı açısından değerli sorulardır:
1️⃣ İsmini söylediğinizde size bakıyor mu?
2️⃣ Göz teması kuruyor mu?
3️⃣ Parmağınızla işaret ettiğiniz bir yere bakıyor mu?
4️⃣ Tekrarlayıcı hareketleri var mı? (el çırpma, sallanma vb.)
5️⃣ Konuşmasında gecikme var mı? (12 aylıkken en az 1 anlamlı kelime, 24 aylıkken en az 2 kelimelik cümle bekleriz)
Bu sorulardan birkaçında tereddüt varsa değerlendirme gerekir.
Hangi Bulgular Alarmdır?
🚩 12 ayda isme dönmeme
🚩 14 ayda işaret etmeme
🚩 16 ayda tek kelime olmaması
🚩 24 ayda iki kelimelik cümle kurmama
🚩 Göz temasından kaçınma
🚩 Kazanılmış kelimelerin kaybı
Bu durumlarda “biraz daha bekleyelim” demek yerine değerlendirmek daha doğrudur.
Son Söz
Otizm taraması bir etiket koyma süreci değildir.
Bu, çocuğun gelişimini yakından takip etmenin bir parçasıdır.
Benim yaklaşımım net:
Çocuğu bir test sonucuna indirgemem.
Onu; dil, motor, sosyal, duygusal ve aile dinamikleriyle birlikte değerlendiririm.
İçinizde küçük bir soru işareti varsa ertelemeyin.
Değerlendirelim, gerekiyorsa yönlendirelim, değilse içiniz rahat etsin.
Çocuk gelişimi şansa bırakılmaz.
